ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
347
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
قربانىهاى خود را در كنار چادرهايشان و در گودالهايى كه بدين مناسبت حفر گرديده بود ، ذبح كردند . اما امسال اين گودالها در محلى به فاصلهء حدود هزار متر دور تر از چادرها كنده شده است كه حجاج همگى قربانىها و فديههاى خود را در يك زمان ، در روز نحر ، در آنها سر مىبريدند . معمولا حجاج از گوشت قربانىهاى خود استفاده نكرده ، لاشههاى آنها را در سمت شرقى منا رها مىكنند . در اين هنگام فقرا و مستمندان از سياهان دكارنه و مغربىها ، گوشتها را از استخوانها جدا مىكنند و به شكل ريسمان درمىآورند و در آفتاب مىخشكانند كه به وسيلهء آن تا رسيدن به مدينهء منوره ، شكم خود را سير مىكنند لاشهء قربانىهايى كه بر روى زمين رها گرديده بود ، به جهت دفن نكردن آنها ، بوهاى نامطبوعى را در فضا منتشر مىكرد تا اين كه در سالهاى بعد توسط مأموران بهداشتى ، كليهء لاشههاى باقيماندهء قربانىها در گودالهاى عميقى كه بدين منظور ايجاد گرديده بود ، دفن مىشد . مفجر در منا جايگاهى است در پشت كوهى كه در برابر كوه ثبير است . در اين مكان جنگ سختى به علت پيشى گرفتن قصى و همراهانش بر قبيله بنى غوث بن ادّبن طابخه كه معروف به صوفه بودند ، براى رمى جمرهء عقبه درگرفت و خونهاى فراوان بر زمين ريخت كه به همين علت بدان « المفجر » گويند . مجراى قنات چشمهء زبيده نيز از اين مكان سرچشمه گرفته كه بر آن پمپى بخارى به قدرت هشت اسب قرار داده شده كه به وسيلهء آن ، آب را به درون لولههايى كه پس از دور زدن كوه از اين نقطه به فضاى منا كشيده شده است مىريزد . اين آب ابتدا به وسيلهء لولهها ، به بالاى كوه رفته و سپس به دره منا سرازير گشته و در حوضهايى كه براى استفادهء حجاج و نوشيدن آنان ساخته شده است مىريزد . اين دستگاه ( پمپ ) به وسيلهء يكى از ثروتمندان هند بدين نقطه آورده شد و تمامى امكانات آن از قبيل سوخت و روغن و كارگر را براى آن مهيا نمود ، ليكن متأسفانه دست طمعكاران موجب بر هم زدن آن امكانات گرديد و آن را از كار انداخت كه در نتيجه ، آب كمياب و قيمت آن افزايش يافت به طورى كه در سال 1321 ه . ارزش هر مشك آب به